İNORGANİK KÖKEN TEORİSİ
ORGANİK KÖKEN TEORİSİ
Petrol genellikle çökel kayalar içerisinde bulunur.
En petrollü kayalar sığ denizel çökellerdir
Petrolü içerisinde bulunduran çökel kayalar geçirimsiz kayalarla
örtülmüş ya da çevrelenmişlerdir.
Yaşlı doğal ham petrol ile bugün sığ derinliklerde oluşmakta olan
petrol arasında karbon zincirleri açısından farklılıklar vardır
Yaşlı ham petrolün %50 den fazlası hafif hidrokarbonlardır (Hafif
petrol yüksek API, düşük yoğunluklu petroldür). Modern petrolde bu durum
ender olarak görülür.
Genç petrolün optik özelliklerinden bazıları biyosentetik olarak
oluşturulan petrolün özelliklerine benzemektedir.
Genç petrollerde bulunan bazı kompleks moleküller bugün modern organik
maddeler içerisinde de oluşmaktadır.
PETROL ORGANİK Mİ İNORGANİK Mİ?
İNORGANİK KÖKEN TEORİLERİ
İlk olarak Berthelot (1866) tarafından ortaya atılan ve Mendele’ev
(1877 ve 1902) tarafından desteklenen bir teoriye göre petrol inorganik
kökenlidir.
Laboratuarda metan, asetilen ve benzol gibi maddeleri elde eden
kimyagerler doğadaki petrolün de yeraltında kimyasal reaksiyonlar ve volkanik
olaylarla oluştuğunu ileri sürmüşlerdir.
20. Yüzyılın başında bazı bilim adamları petrolün magmatik kökenli
olduğunu ileri sürdüler.
Mendele’ev mantodaki Demir Karbid’in yeraltına sızan sularla temasa
geçerek metan ve hidrokarbonları oluşturduğunu ileri sürmüştür. Bu
görüş hala bazı araştırmacılar tarafından savunulmaktadır. Bu görüş doğru
ise petrolün volkanik kayalarla ilişkili olması gerekecektir.
Rusya’da alkali intrüsif kayalar içerisinde, Norveç’te dolerit daykları
içerisinde,Ege’de volkanikler içinde, bazı magmatik ve metamorfik
kayaların boşlukları içerisinde petrole rastlanmış olmakla birlikte bu
durum petrolün magmatik kökenli olduğu şeklinde yorumlanamaz.
Peyve (1956) ve Subbottin (1966) büyük ve derin faylardan çıkan hidrokarbon
gazlarına dayanarak bu gazların mantodan çıkıp kabuk içerisinde depolandıklarını
ve sıvı petrole dönüştüklerini ileri sürmüşlerdir. Bu durumda son derece
derin sondajlar açarak sonsuz petrol kaynaklarına ulaşmak mümkün olacaktır.
Ancak petrolün büyük ölçüde çökel havzalarda bulunması bu görüşe aykırıdır.
Bu örnekleri arttırmak mümkündür. Ancak bugün petrolün organik maddelerin
olgunlaşması (matürasyonu) ile oluştuğu genel olarak kabul edilmektedir.
İNORGANİK KÖKEN TEORİSİNİ ÇÜRÜTEN VERİLER
Petrol içerisindeki porfirin, piridin ve klorofil gibi maddeleri
inorganik yolla elde etmek imkansızdır.
Petrolde bulunan çok karbonlu hidrokarbonların metanın polimerizasyonu
yolu ile doğal olarak nasıl oluşabileceği açıklanamamaktadır.
Petrolde bulunan polarize ışığı saptırma özelliği kuvars ve zinober
dışında hiçbir inorganik maddede yoktur. Aksine bu sadece organik maddelere
has bir özelliktir.
Petrol yataklarının çoğu magmatik faaliyet alanlarından uzakta ve
çökel kayalar içerisinde bulunmaktadır.
Yerkabuğunun derinliklerine doğru petrol artmamakta, aksine petrol
genç örtü kayaları içerisinde daha yaygın olarak bulunmaktadır.
SONUÇ:PETROLÜN KÖKENİ İNORGANİK DEĞİLDİR
ORGANİK KÖKEN TEORİLERİ
Bazı kimyagerler laboratuarda organik maddeleri ısıtarak ve damıtarak
petrol benzeri hidrokarbonlar elde etmişler ve buna dayanarak petrolün
organik kökenli olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Organik köken teorisine göre petrol karasal veya denizel bitkilerden
ya da hayvanlardan oluşmaktadır.
BİTKİSEL KÖKEN:
KARASAL BİTKİLER
Kömürden petrol elde edilmesi ve bataklıklardaki metan gazı nedeniyle
petrolün karasal bitki kökenli olabileceği ileri sürülmüştür. Ancak petrol
sahalarında genellikle kömür olmaması, kireçtaşlarında karasal bitkilerden
türemiş petrol bulunmaması, linyitten türeyen zift ile petrol arasında
kimyasal farklılıkların olması petrolün oluşumunda karasal bitkilerin etkisi
olmadığını göstermektedir.
DENİZEL BİTKİLER
Denizel bitkiler ile denizel çökeller arasında kökensel bir ilişki
kurulabilir. Bunların en önemlileri yosun ve diyatomlardır.
HAYVANSAL KÖKEN:
Balık ve diğer hayvanların distilasyonu sonucu petrol ile aynı kimyasal
özellikler bulunmuştur.
Bazı araştırıcılar petrolün hem hayvansal hem de bitkisel kökenli
(Biyomas kökenli) olduğunu kabul etmektedirler.
ORGANİK KÖKEN TEORİSİNİ DESTEKLEYEN VERİLER:
Organik kökenli bir madde olan porfirin petrol içerisinde yaygın
olarak bulunmaktadır.
Petrolün flüoresans özelliği organik kökeni işaret etmektedir. Bu
özellik petrol içerisindeki organik kökenli kolesterol maddesinden kaynaklanmaktadır.
Ham petrol içerisinde bol miktarda mikroorganik madde vardır
Yosun küllerinin I, Br, P ve Amonyum tuzu miktarları ile ham petrolün
eser elementleri arasında benzerlikler vardır.
Meksika körfezindeki modern çökellerde çökellerle yaşıt petrol oluşumları
saptanmıştır.
SONUÇ:PETROLÜN KÖKENİ ORGANİKTİR
PETROLÜN OLUŞUMUNDA DOĞAL KOŞULLAR
Petrol genellikle denizel, seyrek olarak da karasal çökeller içerisinde
bulunur.
Bütün petrollerin kimyasal yapısı küçük farklılıklar dışında aynıdır.
Petrol Prekambriyen’den Pleistosen’e kadar her yaşta kaya içerisinde
bulunabilir. Yani petrol oluştuktan sonra milyonlarca yıl korunabilir.
Petrol içerisinde porfirin maddesinin bulunması oluşum ve göç esnasında
sıcaklığın 200 0C yi geçmediğini gösterir. Kapanlardaki sıcaklık da 100
0C yi geçmemektedir.
Porfirin maddesinin varlığı organik maddenin oksijensiz bir ortamda
kaldığını belirtmektedir.
Petrol kapanlarında basıncın 1 ile 700 atm arasında değişmesi petrolün
fiziksel ve kimyasal özelliklerinin basınç değişimlerine duyarlı olmadığını
göstermektedir.
Petrol, içerisinde bulunduğu ortamda oluşabildiği gibi çok uzaklardan
göç edip gelmiş olabilir.
Petrolün oluşumu için 15.000, bir kapanda toplanması için ise en
az 1.000.000 yıl gereklidir.
PETROLÜN GÖÇMESİ MİGRASYON
PETROLÜN GÖÇTÜĞÜNE DAİR VERİLER
Petrolün içerisinde bulunduğu kayalar gözenekli ve geçirimlidir.
Organik madde bu tür kayalar içerisinde kolayca okside olacağına göre petrol
bunlar içerisinde oluşmuş olamaz.
Petrol ve doğalgaz çoğu zaman ikincil gözenekler içerisinde bulunur.
O halde petrol buraya bunların oluşumundan sonra gelmiş olmalıdır.
Petrolün kapanların en yüksek yerlerinde bulunması hareketli olduğunu
gösterir.
Petrol, gaz ve su kapanda belli bir dizilim gösterir ki bu onların
hareket ettiklerinin işaretidir.
MİGRASYON:
1- BİRİNCİL MİGRASYON
Petrolün anakayadan hazne kayaya göçmesidir.
2-İKİNCİL MİGRASYON
Petrolün hazne kaya içerisindeki hareketidir.
MİGRASYON KONUSUNDA BİLİNMEYENLER:
Migrasyon ne zaman meydana gelir?
Migrasyon sırasında ana kayada ne tür fizizksel koşullar mevcuttur?
Migrasyon esnasında ana kayanın kimyasal bileşimi nasıldır?
Migrasyon esnasında hidrokarbonun cinsi nedir?
Petrol ve doğal gaz ayrı ayrı mı yoksa bir ergiyik içerisinde birlikte
mi göçer?
MİGRASYON TEORİLERİ
Petrolün anakayadan protopetrol olarak atılması
Petrolün anakayadan petrol olarak atılması
Erimiş halde
Su içerisinde
Kolloidal organik asit ortamında su içerisinde
Gazlı ergiyikler içerisinde
Su içerisinde petrol damlaları halinde
Sürekli akışkan fazında
SONUÇ:Petrol göçe sıcakken ya da gaz halinde başlar
KAYNAK: OKAN TÜYSÜZ: PETROL JEOLOJİSİ DERS NOTLARI