DEPREM
KONUSUNDA SIKÇA SORULAN SORULAR
Dünyada kaydedilen en büyük
deprem hangisidir?
1900 den bu yana kaydedilen en büyük deprem, 22
Mayıs 1960'ta Şilide olmuştur (magnitude 9.5 Mw).
Yeryüzünde en az sallanan
kıta hangisidir?
Depremi en az olan kıta Antartikadır.
Magnitüd ve Şiddet arasındaki
fark nedir?
Magnitüd depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin
bir ölçüsü; şiddet ise depremin yapılar ve insanlar üzerindeki etkilerinin
bir ölçüsüdür.(Magnitüd
/ Şiddet karşılaştırması)
Depremin Magnitüdü Nedir?
Depremin Magnitüdü, belli bir zaman diliminde kaydedilen
sismogram üzerindeki deprem dalgalarının genliğinin logaritması olarak
tanımlanır. (Richter-ML,
mb, MS, MW)
Depremin Şiddeti Nedir?
Depremin yer yüzeyindeki etkileri depremin şiddeti
olarak tanımlanır. Şiddetin ölçüsü, insanların deprem sırasında uykudan
uyanmaları, mobilyaların hareket etmesi, bacaların yıkılması ve toplam
hasar gibi çeşitli kıstaslar göz önüe alınarak yapılır. Şiddeti tanımlamak
için birçok ölçek geliştirilmiştir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı
Değiştirilmiş
Mercalli Şiddet Ölçeğidir (Modified Mercalli (MM) Intensity Scale).
Bu ölçek, Romen rakamları ile belirlenen 12 düzeyden oluşur. Hiçbir matematiksel
temeli olmayıp bütünü ile gözlemsel bilgilere dayanır
Richter Ölçeği nerede satılır?
Satılmaz. Richter Ölçeği
bir alet değildir; depremin magnitüdünü tanımlayan matematiksel bir formüldür.
Artçı Deprem (Aftershock)
nedir?
Ana depremi izleyen daha küçük sarsıntılar dizisidir.
Artçı Depremler (Aftershocklar)
ne kadar süre ile devam eder?
Belli bir süresi yoktur, 1 ay da olabilir 2 yıl
da...
Depremin süresi ne kadardır?
İki - Üç dakika.
Depremler önceden belirlenebilir
mi?
Var olan koşullarda depremin önceden belirlenmesi
olanaksızdır.
Fay nedir?
Yerkabuğunu oluşturan kayaçların
bir yüzey boyunca kırılması ve oluşan iki parçanın birbirine göre göreceli
olarak yerdeğiştirmesidir. (Fay
Türleri)
Kuzey Anadolu Fay Hattı
nedir?
Doğuda Karlıova ile batıda Mudurnu vadisi arasında
doğu-batı doğrultusunda bir yay gibi uzanır. Dünyanın en aktif ve en önemli
kırık hatları arasında yer alan Kuzey Anadolu fay zonunun uzunluğu yaklaşık
1200 km dir; genişliği ise 100 m ile 10 km arasında değişir.
Deprem olan her yerde fay
varmıdır?
Eğer yoksa bile yeni bir tane oluşmuştur.
P ve S dalgası nedir?
(Animasyon)
-
P dalgası: Kayıtçılara
ilk ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı kabuğun yapısına göre 1.5 ile 8 km/sn
arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusundadır (boyuna
dalga). Yıkım etkisi düşüktür.
-
S dalgası: Kayıtçılara
ikincil olarak ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı P dalgası
hızının %60'ı ile %70'i arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna
dik ya da çaprazdır (enine dalga). Yıkım etkisi yüksektir.
(P
ve S dalgalarının Kabuk içerisinde ve Manto sınırında izlediği yola göre
bileşenleri)
Sıvı Etkisi (Liquefaction)
nedir?
Kum-kil gibi gevşek malzemeden oluşan katmanların
deprem sırasında sıvıların çalkalanmasına benzer bir özellik göstermesidir.
Magnitüdlerine göre 1 yılda
tüm dünyada kaç tane deprem olmaktadır?
(USGS ten)
| Tanım |
Magnitüd |
Yıllık Ortalama |
| Çok Çok Şidetli (Great) |
8 >= |
1 |
| Çok Şiddetli (Major) |
7 - 7.9 |
18 |
| Şiddetli (Strong) |
6 - 6.9 |
120 |
| Orta Şiddette (Moderate) |
5 - 5.9 |
800 |
| Hafif (Light) |
4 - 4.9 |
6,200 (tahmini) |
| Çok Hafif (Minor) |
3 - 3.9 |
49,000 (tahmini) |
| Çok Çok Hafif (Very Minor) |
< 3.0 |
Magnitüd 2 - 3: günde yaklaşık 1,000
Magnitüd 1 - 2: günde yaklaşık 8,000 |
Aletle deprem ölçümü ilk kez
ne zaman yapılmıştır?
İlk sismoskop M.S. 132 yılında Çinli filozof Chang Heng tarafından
icat edilmiştir. Bu aygıt ayaklı bir vazo üzerine eşit aralıklarla yerleştirilmiş
8 tane ejderha başı ile vazonun ayağı üzerine yerleştirilmiş 8 tane
kurbağadan oluşur . Kurbağların açık olan ağızları ejderhalara doğru dönüktür.
Deprem sırasında ejderlerden bazıları ağızlarındaki bilyeyi
kurbagaların ağzına düşürür. Hangi ejderin bilyesi düşmüşse sarsıntının
doğrultusu o yödedir. Aletin kendi bulunduğu yerde hissedilemeyen yaklaşık
750 km uzaklıklardaki depremleri algılayabildiği söylenmektedir. Aletin
gövdesini oluşturan vazonun içerisinde ne tür bir düzenek olduğu bilinmemektedir.
Bu konudaki en yaygın görüş, vazo içerisine çok duyarlı bir sarkaç'ın yer
aldığı görüşüdür.
Deprem nerelerde oluşur?
Deprem herhangibir yerde ve herhangibir zamanda
oluşabilir. Genel olarak depremlerin kaboğu oluşturan levhaların sınırlarında
oluştuğu söylenebilir. Dünyanın çeşitli yerlerinde benzer nitelikte depremlerin
tekrarlandığı gözlenmiştir ve bu kesiler hep levha sınırlarıdır. Depremlerin
yoğun olarak gözlendiği bölgeler yeryüzünde üç ana kuşak oluşturur.
-
1. Kuşak (Pasifik Deprem Kuşağı):
Şiliden kuzeye doğru Güney Amerika kıyıları, Orta Amerika, Meksika, ABD
nin batı kıyıları ve Alaskanın güneyinden Aleutian Adaları, Japonya, Filipinler,
Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelandayı içine alan en büyük
deprem kuşağıdır. Yeryüzündeki büyük depremleri %81'i bu kuşak üzeride
gerçekleşir.
-
2. Kuşak (Alpine):
Endonezyadan (Java-Sumatra) başlayıp Himalayalar ve Akdeniz üzerinden Atlantik
okyanusuna ulaşan kuşaktır. Yeryüzündeki büyük depremlerin %17'si bu kuşakta
oluşur.
-
3. Kuşak (Atlantik):
Bu kuşak Atlantik Okyanusu ortasında yer alan levha sınırı (Atlantik Okyanus
Sırtı) boyunca uzanır.
Deprem başladı ne yapmalıyım?
-
Sakin olun.
-
İçerdeyseniz, masa veya benzeri sağlam bir koruyucunun
altına girin, başınızı saklayın ve hareket etmeyin. Pencerelerden ve cam
eşyalardan uzak durun.
-
Dışardaysanız, binalardan, ağaçlardan, telefon ve elektrik
direklerinden uzak durun.
-
Araçtaysanız, üst veya alt geçitlerden uzaklaşın, açık
bir alanda durun ve aracınızdan çıkmayın.
Depremden hemen
sonra yapılması gereken en önemli şeyler nelerdir?
-
Kendinizin ve bulunduğunuz yerdekilrin yaralanıp yaralanmadıklarını
kontrol edin ve gereken ilk yardımı yapın.
-
Ayakkabılarınızı giyin.
-
Bulunduğunuz yerin emniyetli olup olmadığını kontrol
edin. Gaz, su ve elktrikle çalışan herşeyi kapatın; bulunduğunuz yapının
hasarını (baca yıkılmaları, duvar çatlakları ve temeldeki hasarları) kontrol
edin ve artçı sarsıntılardan etkilenip etkilenmeyeceği konusunda belirlemelerde
bulunun.
-
Çevreye dağılan malzemeleri toplayın.
-
Radyonozu açın. Yetkililerin, hayati önem taşıyan, uyarı
ve açıklamalarına aynen uyun.
-
Acil durumlar dışında telefonunuzu kullanmayın.
Türkiyede kaydedilen en büyük
deprem hangisidir?
Aletsel dönemde ülkemizde kaydedilen en büyük deprem
26 Aralık 1939 Erzincanda olmuştur. Geceyarısı olan depremde yaklaşık 33
000 kişi ölmüştür.
Deprem riski en yüksek ve
en düşük olan bölgemiz hangileridir?
Harita
Bu sitenin orijinal kanağı:
http://www.koeri.boun.edu.tr/seismo/sss_tr.htm