Sigarayla Savaşanlar Vakfı Başkanı Ubeyd Korbey, "Türkiye'de yapılacak Formula 1 yarışlarında sigara reklamı yapılmasını engelledik. Bu, en büyük zaferimiz" dedi...

Sigarayla Savaşanlar Vakfı Başkanı Ubeyd Korbey'e, Türkiye'nin yılda 6.5 milyon paketle, dünyada en fazla sigara tüketen ülkeler arasında ilk 10'a girmesinin ekonomik boyutunu sorduk.

Ülkemizde sigara içen bir kişinin, sigaraya harcadığı ortalama para miktarı ne kadardır?

2002 yılında sigara içen bir kişinin aylık harcaması 50 ilâ 100 milyon, yıllık harcaması ise 1 ilâ 2 milyar TL arasındaydı. Eğer karı-koca sigara içiyorsa bu rakam 2 milyar liraya kadar çıkabiliyor. Kişilerin nakit harcamasının yüzde 35'ini sigaraya yapılan harcama oluşturuyor. Bu rakam Anadolu'nun birçok kırsal bölgesinde yüzde 60'lara kadar çıkıyor. Gıda, kıyafet, sağlık gibi harcamaların kişilerin giderlerinin yüzde 65'ini oluşturduğu düşünülürse sigaraya harcanan paranın ciddi boyutlara çıktığını görürsünüz.

Ekonomik kriz sigara tüketimini etkiledi mi?

Krizin ilk başladığı zamanlarda sigara tüketiminde artış gözlendi. Fakat sigara tiryakileri ucuz sigarayı içmeye başladılar. Sigara şirketlerinden aldığımız son verilere göre lüks sigaraların satışlarında artışlar başlamış.

New York'ta 10, Türkiye'de 2.5 milyon

Ülkemizde satılan yabancı lüks sigaralar, gelişmiş ülkelerdeki satış fiyatlarına göre çok ucuz. Bu durum ülkemizde sigara tüketicisini sigara içmeye teşvik etmez mi ?

Sigara içicisini nispeten etkileyen bir durum bu. New York'ta 10 milyon liraya satılan sigara, ülkemizde 2.5 milyon liraya satılıyor. Sigara satış fiyatlarının ülkemize en yakın olduğu Almanya'da ise bu rakam 5 milyon lira. Zevk paketi olan sigaranın, ülkemizde de pahalıya satılmasını istiyoruz.

Reklamların sigara tüketimindeki rolü nedir?

Sigara reklamlarının birçoğunda, sigara içilmesi özgürlük sembolü ve büyük bir zevk nesnesi olarak gösteriliyor. Sigara reklamlarının etkisinde kalan kuşaklar, hâlâ sigara tüketiminde en etkili olan yaş grubundalar. Vakfımızın katkılarıyla 1996 yılında çıkarılan 4207 Sayılı Yasayla, tütün ve tütün mamullerinin her ne surette olursa olsun reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanmıştır. Bu yasanın uygulanmasıyla sigara tüketimi yüzde 10 azalmıştır.

Birçok ünlü kişi, televizyonda ve gazetelerde sigara içerken boy gösteriyor. Sigara şirketleri, bu yolla sigara reklamlarını gizli olarak yapmıyorlar mı?

Ne yazık ki bu görüntülere sık olarak rastlıyoruz. Sigara reklamları yasaklandıktan sonra bu maksatla kullanılan ünlü kişi sayısı arttı. Tiyatrolarda birçok oyunda, gerekmediği halde sigara sahneleri konuldu. 1993 yılında bir gazetenin 850 bin adet olarak dağıttığı posterde, o zamanlar yeni meşhur olan Tarkan'ın elinde, kendisi sigara içmediği halde sigara izmariti vardı. 2000 yılında da sanatçı Hülya Avşar'ın, bir dergi kapağında sigara içtiği fotoğrafı yayımlanmıştı. Sigara şirketleri birçok sinema filmine, dizilere, kliplere sponsor oluyor. Vakfımız, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'na (RTÜK) dilekçe vererek, medyada sigaranın kesinlikle gösterilmemesini istemiştir.

Formula 1 ülkemize sigarasız geliyor. Bunda sizin katkınız var mı?

Formula 1 bizim en büyük zaferimiz. Ülkemizde yapılacak olan yarışlarda sigara reklamı kesinlikle kullanılmayacak. Avrupa'da da 3 yılda Formula 1 tamamen sigarasız yapılacak.

Amerika da sigara mağdurlarının sigara şirketlerine açmış oldukları davalar var. Ülkemizde de içtikleri sigaradan mağdur olan kişiler dava açabiliyorlar mı?

Türkiye'de bu konuda yasal düzenleme yok. Ülkemizde, biri bizim tarafımızdan, diğeri de kişisel açılan iki dava oldu. Fakat ikisi de reddedildi. Amerika'da bu alanda uzmanlaşmış bir avukatla ortak olarak çalışıyoruz. Ülkemizde tüketilen yabancı sigara mağdurları, bu avukat sayesinde dava açabilecekler.

Tiryakilere özel sigara kartı

Ülkemizde açık olarak satılan sigara satışını engellemek için yaptığınız çalışmalar var mı?

Bu konuda global bir çalışma içindeyiz. 2000 yılında Cenevre'de yapılan Dünya Sağlık Örgütü Konferansı'nda ilk defa bizim önerdiğimiz satış şekli var. Sadece sigara satılan dükkânların açılmasını düşünüyoruz. Bu dükkânlara 18 yaşından küçükler giremeyecek. Ayrıca sigara tiryakilerine özel sigara kartı uygulaması var. Sigara kullanıcıları bu kartla içtikleri sigara kadar sigara satın alabilecekler.

Çalışmalarınız Dünya Sağlık Örgütü tarafından Avrupa Şampiyonu olarak ödüllendirildi. Projelerinize yeteri derecede maddî destek bulabiliyor musunuz?

Ekonomik kriz bizi de olumsuz etkiledi. Birçok çalışmamız yarım kaldı. 2003 yılına kadar bitirmeyi düşündüğümüz çalışmalarımız var. Bunun için çocuk başına 1.5 dolara ihtiyacımız olacak.

RAMAZAN ÇELİK / ATAKAN SARAMAN

Pasif içicilik tehlike saçıyor Ülkemizde her yıl 10 bin insanın pasif sigara dumanı ile yaşamını yitirdiği bildirildi. Ubeyd Korbey, "Pasif sigara dumanı ile ölenlerin 4 bin 500'ü eşlerinden biri sigara içen karı kocalar; 4 bini iş yerinde sigara dumanına maruz kalan çalışanlar; bin 500'ü ise bebek ve çocuklar." dedi Kendileri sigara içmedikleri halde, büyükleri yanlarında sigara içtiği için pasif içici durumunda olan bebek ve çocuk oranının da yüzde 75 olduğunu belirten Korbey, "Sigaranın masum kurbanları bebeklerdir. Anne babalar sigara içerek cahilce çocuklarının ölümüne neden olmaktadır. Aralık, şubat, mart aylarında Orta ve Doğu Anadolu'da nedeni bilinmeyen bebek ölümleri görülmektedir. Bunun temel nedenini sigara oluşturmaktadır. Düşüklerde de sigaranın etkisinin olduğu tespit edildi." şeklinde konuştu. Korbey, şu bilgileri verdi: "Sigara içen babalarda kanseri önleyen P-53 geni tamamen kaybolur. Babadan bu geni alamayan çocukların, hayatlarının ileriki dönemlerinde kansere yakalanma oranı, diğer çocuklara göre 5 kat daha fazladır. Anne sigara içiyorsa ya da annenin yanında sigara içiliyorsa bebeğin gelişim sürecinde aksamalar meydana gelir. Gelişim aksamasının ilk vurduğu yer de beyindir. Bu bebeklerin yüzde 10 ilâ 15'inde zekâ geriliği oluşur. Ayrıca 10 yaşına kadar gelişen zekâda da yüzde 10 oranında gerileme meydana gelir. Bu da çocuğun IQ'sünde kayba yol açarak beyin gücünü ve enerjisini azaltır. Bebeklerin vücut ağırlıklarının yüzde 10'u kaybolur. Bu ise birçok hastalığa yol açar ve bağışıklık sistemini zayıflatır. Bebekler normal doğum ağırlıklarının da altında doğar." Pasif içicilikle bile sigaranın toplum sağlığını tehdit ettiğini vurgulayan Korbey, yasal düzenlemelerle kamu alanlarında yasaklanan sigaranın, evlerde de anne ve babalar tarafından kesinlikle içilmemesi gerektiğini hatırlattı.