İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ GÖZLEMEVİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİNİN TUTULMA GÖZLEM PROGRAMI

Güneş koronası, güneş atmosferinin üzerinde güneş diskinden çok uzaklara uzanan sıcak ve seyrek bir plazmadır. Ancak, ışığı güneşin görünür diskine göre çok zayıftır ve görünen diskten bir güneş çapı uzaklıkta parlaklık 103 faktörü kadar azalır. Gökyüzü parlaklığı koronanın parlaklığından 3-5 kadir daha fazladır. Bu nedenle korona normal olarak görülemez. Böylece güneş tutulmaları, güneş koronasının tümünü görebilmek için eşsiz bir fırsat sağlar.

Güneş koronası çeşitli kısımlardan oluşur.

  1. E-korona : koronadaki yüksek iyonize parçacıklardan ortaya çıkan ışınımın sebep olduğu emisyon koronası;

  2. K-korona : koronal elektronlar üzerinde fotosfer ışığının saçılması ile oluşan sürekli korona ;

  3. F-korona : güneş etrafında toz parçacıkları üzerinde fotosfer ışığının saçılması ile oluşan Fraunhofer koronası ;

  4. T-koronası : gezegenlerarası tozun termal emisyonu ile ortaya çıkan termal korona.

Koronanın güneşin bir tabakası olarak 1860 yılındaki keşfinden bu yana, fiziğinin anlaşılması üzerine gerek gözlemsel gerekse kuramsal bir çok çalışma yapılmasına rağmen çözülemeyen problemleri de vardır; koronanın ısıtılması, koronal kütlenin desteklenmesi, sıcak koronanın ve soğuk prominenslerin birlikte varlıklarını sürdürebilmeleri, güneş koronasının sönük yapısı, koronadan güneş rüzgarı şeklinde parçacıkların ivmelenmesi, aktif bölgeler üzerindeki koronal yapıların dağılımı ve aktivite çevrimi boyunca gelişimleri, koronadaki nötral madde ve T-koronanın varlığı gibi.

Yukarıda ifade edilen korona ile ilgili sorunların çözümlerine katkıda bulunmak üzere 29 Mart 2006 Tam Güneş Tutulmasında yapılması planlanan deneyler şu şekildedir.

  1. İç koronanın polarizasyon gözlemleri,

  2. Dış koronanın polarizasyon gözlemleri,

  3. Beyaz ışık koronanın yapısı,

  4. Güneş koronasının ince yapı CCD gözlemleri.


TUTULMA GÖZLEMLERİ VE KULLANILAN ALETLERİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

1. T150 adını verdiğimiz objektif çapı ve odak uzunluğu sırasıyla 130 mm ve 1500 mm olan İstanbul Üniversitesi Gözlemevi'nin portatif teleskobu. Alet üç ayak üzerine oturmaktadır. Dürbünün ahşap üç ayağı yerine daha güvenilir ve ayar kabiliyeti yüksek olan metalden ve vidalarla ayarlanabilen özel bir ayak düzeni Gözlemevi atölyesinde yapılmıştır. Böylelikle titreşimin ortadan kaldırılmasının yanı sıra aletin taşıma kapasitesi emniyetli bir şekilde arttırılmış oldu. Bu dürbünün üzerine 900 mm odak uzunluklu bir arayıcı dürbün bulunmaktadır. Tutulmayı kaydetmek için de bir dijital video kamera atölyemizde üzerine monte edilmiştir. Bu dürbüne polarizer filtre ve 60x60 mm ebadında 12 pozluk film kartuşlarına fotoğraf çekebilen Kiev 60 marka bir fotoğraf makinesi monte edilmiştir. Filtre ve fotoğraf makinesi, atölyemizde yapılan ve optik ekseni etrafında 0, 60 ve 120 derecelik açılarda dönebilen bir adaptör sistemi ile birbirine bağlanmıştır. Bu sistemde filtre ve fotoğraf makinesi, belirtilen polarizasyon açılarında, birlikte dönmektedir. Dürbün, yeni yapılan bu ilavelere göre denge ayarları yapılarak gözleme hazırlanmaktadır. Bu dürbünle dış koronanın polarizasyon gözlemleri yapılacaktır.

 

2. Meade LX 200, 8" teleskopu. İ. Ü. Araştırma Fonu projesi çerçevesinde alınan bu teleskop ile iç koronanın polarizasyon gözlemleri yapılacaktır. Bunun odak uzunluğu 1280 mm ve ayna çapı 203 mm'dir. Bu teleskopun odak düzlemine 24x36 mm'lik standart film kullanan Rolleiflex SL 35M marka fotoğraf makinesi monte edilmiştir. Fotoğraf makinesi teleskobun odak düzlemine, yine Bölüm atölyesinde üretilen ve 0, 60 ve 120 derecelik açılarda dönebilen bir polarize filtreyi içeren bir adaptör sistemi ile monte edilmiştir.

   

 

3. 1000 mm odak uzunluklu ve 100 mm açıklıklı bir teleskop ile beyaz ışık koronanın yapısının çıkarılmasına yönelik gözlemler yapılacaktır. Bu teleskopa 24x36 mm'lik standart film kullanan Canon EOS 500-N modeli fotoğraf makinesi bağlanmıştır.

   

 

4. Meade LX 200, 12" teleskopu. İ. Ü. Gözlemevi Araştırma ve Uygulama Merkezi'ne ait olan teleskobun odak uzunluğu 3048 mm ve ayna çapı 305 mm'dir. Bu teleskop ile koronanın ince yapı gözlemleri yapılacaktır. Buna astronomik video CCD ve bir dizüstü bilgisayar bağlanacaktır.