| GÖZ GÜVENLİĞİ Tutulma günü hava uygun olursa tutulma hattı üzerindeki insanlar büyük bir doğa olayına tanıklık edecekler. Fakat diğer gök cisimleri gibi Güneş’e doğrudan doğruya bakılmamalıdır; % 99’u örtüldüğünde bile doğru bir göz korunması olmaksızın Güneş’e çıplak gözle veya herhangi bir optik cihazla doğrudan bakmak çok tehlikelidir. Dünya yüzeyine ulaşan Güneş ışınımı, morötesi ışınımdan radyo dalgalarına kadar uzanan geniş bir elektromanyetik bölgeyi kapsar. Göz tabakaları, 3800-14000 Ångstrom dalgaboyu aralığındaki ışınımın önemli bir kısmını gözün arkasındaki ışığa duyarlı retina tabakasına geçirir. Retinaya ulaşan şiddetli görsel ışık, ışığa duyarlı hücrelerde karmaşık kimyasal reaksiyonlar yaratarak, bunların hasar görmesine ya da tamamen kullanılamaz hale gelmelerine, yani körlüğe yol açabilir. Eğer özel önlemler almaksızın Güneş’e tekrar tekrar ya da uzun süreli bakılırsa, bu fotokimyasal hasara bir de görsel ve kırmızı ötesi ışınımla ısınma sonucu göz tabakalarının adeta pişmesi eklenir. Retina acıyı hissetmediğinden herhangi bir fiziksel uyarı olmaksızın hasar meydana gelebilir. Güneş’e, ışığı toplayan optik cihazlar olan mercekler, el dürbünleri, kameralar veya teleskoplarla bakılırsa hasar çok daha büyük olur ve saniye mertebesindeki sürelerde körlükle sonuçlanabilecek şekilde göz retinası yanabilir. Doğru bir korunma ile parçalı tutulma evreleri, yani tam örtülme evresinin öncesi ve sonrasındaki evreler, hatta hiç tutulmamış Güneş bile tam bir güvenlik altında izlenebilir. Tam örtülme gerçekleştiğinde ise herhangi bir korunmaya gereksinim yoktur. Tam örtülmüş Güneş, çıplak göz, dürbünler veya bir teleskopla sorun olmaksızın gözlenebilir. Fakat, tam tutulmanın başladığından emin olunmalı, tam tutulmanın sadece birkaç dakika sürdüğü unutulmamalı, ve tam tutulma bitiminde yeniden ortaya çıkarken Güneş’e bakılmamalıdır. Bir tam Güneş tutulmasının parçalı tutulma evrelerini için ya yüksek kaliteli bir Güneş filtresi kullanılarak doğrudan, ya da Güneş’in görüntüsünün izdüşümü oluşturularak dolaylı yoldan gözlem yapılabilir. Geleneksel olarak bir Güneş Tutulması'nı Tam Tutulma evresi dışında en rahat izleme şekli bir "Tutulma Gözlüğü" kullanmaktır. Güneş ışığını göze zarar vermeyecek şekilde azaltan bu karton gözlüklerin ülkemizde bazı firmalar tarafından üretimi başlamıştır. Ayrıca 29 Mart 2006 tutulması için TÜBİTAK Bilim ve Teknik dergisi tarafından da Mart 2006 sayısı ile bir tutulma gözlüğü dağıtılması planlanmaktadır. Güvenilir bir Güneş filtresi, görsel ışınımın % 0.003’ten azını geçirmeli, yakın-kırmızı ötesi ışınımın ise % 0.5’ten fazlasını geçirmemelidir.
Şekil-6. Güvenli Güneş Gözlemi için kullanılabilecek ve kullanılması tehlikeli malzemeler. En iyi seçim parçalı evreler için bir tutulma gözlüğü kullanmaktır. İsli cam, disket içi, CD, koyu gözlük, yanmış film gibi malzemelerin hiçbiri güvenli değildir. Bu tür malzemeler ile Güneş’e bakıldığında sönük gözükmesi gözünüzün güvende olduğu anlamına gelmez! Eğer çıplak gözle veya optik bir aletle bakmayı planlıyorsanız üç tip filtre materyali iyi iş görür. Pahalı olmayan fakat tam olarak güvenli olan 14 no'lu kavisli (yay şeklinde) bir kaynakçı camıdır. Kaynakçı dükkanlarında bulunan bu cam 5 cm'ye 10 cm olan dikdörtgen parçalardır ve güneşin yeşilimsi bir rengini verir. Maalesef camın optik kalitesi bir teleskopla veya bir fotoğrafik filtre ile kullanabilecek kadar yüksek değildir. Ancak çıplak gözle izlemelerde gayet iyidir. İkinci seçenek bir Mylar filtresi kullanmaktır. Bu, ince bir alüminyum tabakası ile kaplı bir veya iki Mylar plastiğini içerir. Bu filtreler hem çıplak göz hemde teleskopla yapılan gözlemler için mükemmeldir ve güneşin mavi-beyaz bir rengini verir. Başka tip filtreleri kullanmaktan kaçının. En tehlikeli tip, her şeyi satan büyük mağazalardan alınan sözde güneş filtresi olarak isimlendirilen filtrelerdir. Bu filtreler bir teleskopun göz merceği kısmına veya bir fotoğraf makinesi önüne monte edilir ve mercekten giren ışığı kesme yerine soğurur. Teleskopların mercekleri veya aynaları güneşin tüm ışınımını toplar ve göz merceği yakınında odaklanır. Filtre bu yoğun ısıyı soğurur ve güneşin tüm ışınımının geçmesine müsaade ederek geçici kör olma riskini getirir. Eğer böyle bir filtreye sahipseniz, bunu sakın güneşe bakmak için kullanmayınız. Diğer filtreler, ki bunlar ya siyah-beyaz veya renkli film, güneş gözlükleri, koyu renkli camlar, polarize filtreler veya nötral yoğunluk filtreleri de yeterince güvenli değildirler. Bunlar güneşten gelen görünen ışığı iyi bir şekilde tutmasına rağmen, güneşin zararlı kırmızı ötesi ışığının büyük bir kısmını geçirirler. Ancak bunlarla beraber kaynakçı gözlüğü veya Mylar filtreleri kullanılırsa göz hasarları için bir risk kalmaz. Bunların dışında akla gelebilecek hastanelerde çekilen ve üzerinde görüntülerin olduğu siyah-beyaz röntgen filmleri de güneşe bakmak için uygun değildir. Bilgisayarlarda kullanılan floppy disketler, kompakt diskler (CD'ler) de mylar veya kaynakçı camına göre güvenilir değildirler. En azından bunlara normal oda ışığında bakıldığında eğer arka tarafı görebiliyorsanız bunları da kullanmayınız. |