TUTULMAYI FOTOĞRAFLAMAK
 

Herhangi bir fotoğraf makinesi ile tam Güneş tutulması olayını görüntülemek mümkündür. Fakat hemen herkesin elinde bulunan 50 mm odak uzaklıklı klasik SLR türü bir fotoğraf makinesi ile film üzerinde ancak yarım milimetre çapında (0.5 mm) bir Güneş görüntüsü elde edilebilir. Daha büyük Güneş görüntüsü elde edebilmek için odak uzunluğunu artırmak gerekir. Bunu çeşitli tele-objektiflerle yapmak mümkündür. Şayet 200 mm'lik bir tele-objektif kullanılırsa, Güneş’in görüntü çapı ancak 1.8 mm' ye çıkarılabilir (Tablo-2). Odak uzunluğunun artması aynı zamanda film üzerindeki görüş alanının azalmasına neden olur. Bu bir dezavantajdır. Odak uzunluğu 500 mm'ye çıkarıldığı zaman Güneş görüntüsünün çapı 4.6 mm'ye yükselirken, 35 mm'lik film üzerindeki görüş alanı 2.7°´4.1°'ye düşer. Bunun anlamı, 35 mm’lik film üzerine, köşeden köşeye 9 adet Güneş görüntüsünün sığabileceğidir. Tutulma gözlemlerinde amaç Güneş’in korona tabakasını gözlemek olduğundan, odak uzunluğu - görüş alanı – Güneş’in büyüklüğü isteğe bağlı olacak şekilde çok uygun seçilmelidir. 500 mm odak uzunluklu bir tele-objektife 2´'lık bir tele-konvertör takarak odak uzunluğu 1000 mm'ye, görüntü çapı da 9.2 mm’ye çıkarılabilir. Bu durumda, tam tutulma sırasında 35 mm'lik film üzerinde Güneş diskinin sağında ve solunda 2.8 Güneş yarıçapına kadar olan korona bölgesi görüntülenebilir. İki Güneş yarıçapı büyüklüğünde bir korona bölgesi görüntülenmek isteniyorsa 1300 mm'lik odak uzunluğu idealdir. 2000 mm'den daha büyük odak uzunluğu 35 mm film üzerine tam Güneş görüntüsü vermez. Güneş’in görüntüsü filmin çerçevesinden taşar. Bu şartlarda daha yüksek ayırma güçlü ve bölgesel çekim yapmak mümkündür (Şekil-6.)

Şekil-6. Çeşitli odak uzaklıklarına sahip objektifler için standart 35x24 mm film üzerinde Güneş diskinin ve çevresindeki taç tabakasının (kotrona) büyüklüğü.
 

Güneş Tutulması sırasında kullanılan filtrenin geçirgenliği ve film hızı (ASA/ISO) fotoğraf çekerken uygun poz süresinin belirlenmesinde önemli rol oynar. Güneş ışığının çok kuvvetli olmasından ve ASA yükseldikçe filmin taneciklenmesinin artmasından dolayı, düşük veya orta hızda (50 veya 100 ASA) filmler tavsiye edilir. Zira, filmin tanecikleşmesi arttıkça görüntü kalitesi bozulmaya başlar. Kodak TMax 100/400 pro ve Kodak Technical Pan siyah-beyaz filmler, Kodak Ektachrome 100/200 Plus renkli slayt filmleri, ve piyasada bulunabilen Kodak Gold 100 renkli filmler tavsiye edilir.

Tutulma sırasında kullanacağınız doğru poz süresini bulmak için havanın açık olduğu herhangi bir gün denemeler yapmak gerekir. Güneş’in fotoğraflarını öğle zamanı sabit bir diyafram açıklığında (örneğin f/11, f/16 veya f/22), filtre kullanarak ve fotoğraf makinenizde mevcut her bir poz süresinde, örneğin 1/1000’den 1/2 veya 1 saniyeye kadar değiştirerek çekim yapın. Filmi banyo yaptıktan sonra en iyi kareyi belirleyin, ve o kareye ait poz süresini, tutulmanın parçalı evresi süresince yine filtre ile birlikte kullanmak üzere kaydedin. Güneş’in yüzey parlaklığı sabit olduğundan, Güneş tutulması sırasında çok ince hilal evresine kadar herhangi bir poz süresi değişikliğine gidilmemelidir. Güneş’in hilal evresinde poz süresini bir veya iki adım artırmak gerekir. Keza, tül bulutlar veya sis altında tutulma gözlemi yapılıyorsa gene poz süresini bir iki adım artırmak gerekir.

Tutulmanın en heyecan verici evresi şüphesiz tam tutulmadır. Birkaç dakikalık tam tutulma süresince Güneş’in beyaz ışık koronası, hemen disk kenarında kromosfer adı verilen ince-kırmızı atmosfer tabakası ve bu tabakadaki madde çıkışı olayları gözlenebilir.

Tam tutulma süresince Güneş filtreleri aletlerin önünden çıkarılmalıdır. Koronanın parlaklığı normal Güneş ışığından (fotosferden) yaklaşık bir milyon kez daha sönüktür ve herhangi bir filtreye gerek duyulmadan rahatlıkla fotoğraflanabilir. Ay kenarından itibaren Güneş koronasının yoğunluğu azalmaya başlayacağından bir tek poz süresi ile tüm koronanın görüntüsünü elde etmek mümkün değildir. İç korona, yani görünürde Ay'a yakın olan bölgeler dış bölgelere göre daha parlaktır. Bunun için takip edilecek en iyi yol aynı diyafram açıklığında 1/1000 sn'den başlamak üzere 1 veya 2 sn’ye kadar bir dizi fotoğraf çekmektir. Böylece koronanın daha sönük olan dış kısımları da görüntülenebilir.

Tablo-3’de, film hızı (ASA), odak oranları (f/sayı) ve tutulma sırasında görülebilecek değişik fiziksel oluşumları görüntüleyebilmek için poz süreleri verilmiştir. Tablo’yu kullanabilmek için ilk yapılacak iş, filmin hızını (ASA) ve satırın sağından da arzu edilen odak oranını (f/sayı) seçmektir. Bunu, alt tabloda fotoğrafını çekmek istediğiniz oluşuma ait satırdaki poz süresi ile çakıştırıp doğru makine ayarına ulaşabilirsiniz. Tam tutulma sonuna doğru filtre tekrar objektifin önüne takılarak parçalı evrenin bitimine kadar beş dakikada bir çekim yapılmaya devam edilmelidir.

Tam Güneş tutulmasının parçalı evreleri, yaprakların arasından bir ağacın altına düşen Güneş görüntülerinden de izlenebilir. Herhangi bir fotoğraf makinesi bu olayı kaydetmek için kullanılabilir; ancak, otomatik makinelerin hava karardığında devreye giren flaşları, bu görüntülerin gözden kaybolmasına sebep olacaklarından kapatılmalıdır.

Çok özel bir durum olarak, tutulma hattı üzerinde rotaları olan gemilerinden bu gök olayını fotoğraflamayı tercih edenlere de bazı tavsiyelerde bulunabiliriz. Güverte fotoğrafçılığı, kullanılan aletin odak uzunluğuna ve poz sürelerine belli limitler koyar. Geminin sallantısı tutulma gününün dalga yüksekliklerine bağlı olduğundan belirli değerler vermek zordur. Ancak şurası kesindir ki, küçük görüş alanları yüzünden geminin tam tutulma boyunca tamamen sabit kalmasına ihtiyaç göstereceğinden ve bu durum sakin denizlerde bile neredeyse imkânsız olduğundan, 1000 mm veya daha uzun odak uzunluklu teleskopların kullanımı uygun olmayacaktır. 500 mm’lik bir tele-objektif, odak uzunluğu için güvenli bir üst limit olabilir. Film seçimi denizin durumuna bağlıdır; çalkantılı denizlerde poz süresini kısaltmak için yüksek ASA’lı filmler kullanılmalıdır. Eğer sakin bir gün söz konusu ise 100 ASA’lık film deneyebilirsiniz. Kaba dalgalı denizlerde 400 ASA veya yukarısı daha iyi bir seçim olur. Eğer şartlar uygunsa, 1/8 veya 1/4 gibi yavaş poz süreleri denenebilir. Aksi takdirde, 1/15 veya 1/30 ile başlanmalı ve 1/1000’e kadar bir dizi yapılmalıdır. Denizin beklenenden daha dalgalı olması halinde, 200 mm’lik bir tele-objektifle gözlem yapmak daha iyi olur.

Güneş tutulmasını video kamera ile kaydetmek de ilginç olabilir. Fotoğrafik çalışmalara benzer şekilde, böyle bir video kaydı için de kameranın üçayağa sabitlenmiş olması tavsiye edilir. Tam tutulma dışındaki evrelerin kaydedilmesi için, kamera objektifinin önüne mutlaka güvenilir bir Güneş filtresi yerleştirilmelidir. Bu durumda objektife gelen ışık azalacağından, vizörde en iyi görüntü elde edilene kadar, modele göre değişen ayarlar kullanıcı tarafından yapılmalıdır. Tam tutulma evresinde ise filtre çıkartılarak kayda devam edilir. Kameralardaki kasetlerin kayıt süreleri gözönüne alındığında, yaklaşık 2 saat 30 dakikaya yakın zaman alan tüm tutulma süreci tek kasete kaydedilemeyebilir. Olay aynı kasete kaydedilmek isteniyorsa, tam tutulma dışındaki safhalar belirli aralıklarla -Güneş filtresi kullanılarak- ve kısa süreli olarak kaydedilebilir. En önemli kısım olan tam tutulma evresi ise mutlaka başından sonuna kadar, filtre kullanılmaksızın, kaydedilmelidir. Kameranın yakınlaştırma (zoom) ayarı öyle yapılmalıdır ki, tam tutulma evresinde Güneş’in çevresi de, yani korona, görüntülenebilmelidir.