Tüm dünya ulusları için başarılı bir siyasi lider örneği olan Atatürk’ün liderlik stratejisinin en belirgin özelliklerinden biri, ana ilkelerini, başlıca hedeflerini başlangıçtan itibaren açıklık ve tutarlılıkla ortaya koyması, bunlardan hiçbir zaman ve hiçbir nedenle sapmaması, taviz vermemesi olmuştur. Kendisini hedeflere götürecek yolların, yöntemlerin seçiminde ise Atatürk, dikkatli, tedbirli ve hesaplı olmuştur. Gerçekleştirmek istediği hamlelerin ortamını hazır gördüğünde ise, muhaliflerine güçlerini toplama fırsatını vermeden, son derece hızlı hareket etmiştir.

     Siyasi liderlik, siyaset bilimi araştırmaları kapsamına dahil olmakla birlikte, farklı özelliklerin de kendini gösterdiği bir olgudur. Başarılı bir siyasi liderin, siyaset bilimi hakkında da mutlaka yeterli düzeyde bilgi sahibi olması gerekmektedir. Ancak bunun ötesinde bir siyasi liderin taşıması gereken başlıca nitelikler; kendini ifade edebilme, farklı konuları hızlı bir şekilde kavrayabilme yeteneği, ileriyi görebilme gücü, davranışlarında tutarlılık, zamanlama, değişimlere açık olma, kararlılık ve halkıyla bütünleşebilmektir.

     Tüm dünya ulusları için başarılı bir siyasi lider örneği olan Atatürk’ün liderlik stratejisinin en belirgin özelliklerinden biri, ana ilkelerini, başlıca hedeflerini başlangıçtan itibaren açıklık ve tutarlılıkla ortaya koyması, bunlardan hiçbir zaman ve hiçbir nedenle sapmaması, taviz vermemesi olmuştur. Bu hedefler arasında tam bağımsızlık ve milli egemenlik ilkeleri en önemli yeri tutmaktadır. Bunlara Türkiye’nin çağdaşlaşması olarak adlandırabileceğimiz üçüncü bir temel hedefi de eklemek mümkündür. Kendisini hedeflere götürecek yolların, yöntemlerin seçiminde ise Atatürk, dikkatli, tedbirli ve hesaplı olmuştur. Hedeflerini tehlikeye sokmamak için zaman zaman tedbirli olmayı tercih eden Atatürk, gerçekleştirmek istediği hamlelerin ortamını hazır gördüğünde ise, muhaliflerine güçlerini toplama fırsatını vermeden, son derece hızlı hareket etmiştir. Saltanatın, halifeliğin kaldırılmasında, Cumhuriyet’in ilanında Atatürk’ün bu özelliği ön plana çıkmıştır.

     Gerçekçilik de Atatürk’ün siyasi liderliğinin, gerek iç politika gerekse dış politika alanlarında en belirgin özelliklerinden biri olmuştur. Bu bağlamda Atatürk’ün dış politikası, bugünkü milli sınırlarımız içindeki Türk devletinin güçlendirilmesi amacına yönelik olmuştur. Atatürk, Misak-ı Milli ile, yeni Türkiye Devleti’ne kazanılması ve korunması mümkün gerçekçi bir sınır çizmiş, bunun sağlanabilmesi için her türlü fedakarlığı göze almış, bunun dışında ise hiçbir maceraya girmemiştir. Atatürk’ün gerçekçi dış politikası Milli Mücadele yıllarında ve daha sonra Batı devletlerine karşı izlenen tutumda da kendisini göstermiştir.

     Atatürk’ün siyaset anlayışında somut eylemler, soyut ve teorik fikirlerden daha öncelikli olarak yer almıştır. Atatürk, hiçbir zaman görüş ve düşüncelerini katı, değişmez bir doktrin halinde bırakmak istememiştir. Çeşitli alanlardaki politikalarını belirlerken, bunların aklın, bilimin ve toplumun gereksinimlerinin gereklerine uygunluklarını göz önünde bulundurmuştur. Şüphesiz Atatürkçü düşünce içinde, tam bağımsızlık, milli devlet, milli egemenlik, laiklik, çağdaş uygarlığa yöneliş gibi bir takım temel değerler, her zaman önemini korumuştur. Kimi alanlarda ise gereksinimlerin değişmesi ile siyasetlerin de değişmesinden kaçınılmamış, dogmatik değil, pragmatik ve esnek davranılmıştır. Yine Atatürk, Milli Mücadele’ye başladığı günden itibaren, direnişi bir halk hareketi olarak teşkilatlandırmayı her şeyin üzerinde tutmuştur. Milli Mücadele’nin ilk aylarında toplanan Erzurum ve Sivas Kongreleri, 23 Nisan 1920’de açılan TBMM bunun en somut kanıtlarıdır. Yasama ile yürütme kuvvetlerini 1921 Anayasası’na göre kendisinde toplayan TBMM, milletin tek ve gerçek temsilcisiydi. Meclisin üstünlüğü sadece teoride kalmamış, uygulamada da bu tarihi meclis, milli mücadelenin her aşamasında etkinliğini ve ağırlığını korumuştur. Meclis kararları Kurtuluş Savaşı’nın en kritik günlerinde bile uzun süren tartışmalardan sonra alınmıştır. Atatürk her hareketini, meclisin ve onun temsil ettiği Türk Milleti’nin iradesine dayandırmakta kararlı olmuştur.

     Atatürk’ün siyasi liderliğinin karizmatik nitelikler taşıdığı konusunda da bir çok yerli ve yabancı çevre görüş birliği içerisindedir. Bir milletin tarihinde bazı dönemler, özellikle ağır ekonomik kriz ya da savaş dönemleri, karizmatik lider kimliğinin ortaya çıkması bakımından daha uygun olabilmektedir. Nitekim Atatürk de, Türk tarihinin en bunalımlı dönemlerinden birinde, gerçek bir bağımsızlık savaşı sırasında ortaya çıkmıştır. Bütün bunlara rağmen, Atatürk’ün siyasi liderliğinin tamamen karizmatik unsurlara dayanmadığı, Atatürk’ün kendisinin de, iktidarının kişisel karizmatik temeline fazla güvenmediği ya da karizmasını kullanma konusunda pek istekli davranmadığı da bir gerçektir. Atatürk’ü bir çok karizmatik liderden ayırt eden en önemli özellik de O’nun teşkilatçı ve kurum yaratıcı özelliğidir. Aslında, karizmatik liderliğin içeriği kurumlaşmaya pek elverişli değildir. Tarihte pek az karizmatik lider, otoritesini kurumlaştırmada başarılı olabilmiştir. İşte Atatürk de bu liderlerden birisidir.

     Atatürk’ün kurmuş olduğu siyasi yapının istikrarını, Cumhuriyet’in temel esaslarına Türk ulusunun sahip çıkmasını; Atatürk’ün güçlü, akılcı bir şekilde reform hareketlerini Türk toplumuna benimsetmekteki başarısıyla açıklamak olasıdır. Türk milletinin uygar bir toplum olmasını ve bu niteliği ile çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkmasını amaçlayan Atatürk’ün çizdiği yolda ilerlemek ve bu yolda ilerlerken Atatürk ilkelerinden ödün vermemek hepimizin görevidir. Ancak Ulu Önder’in başarılı bir siyasi lider olmasının temelinde yatan gerçekleri doğru bir şekilde özümsediğimiz takdirde, ülkemizi küreselleşen dünyada hak ettiği noktaya taşımak mümkün olacaktır.

     Kaynak:

1- Atatürkçü Düşünce, Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.

Araş.Gör.Dr. Güven N. Büyükbaykal İ.Ü. İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü