Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk’ü ve inkılaplarını      tanıtıyor

     Atatürk’ü ve inkılaplarını tanıtmak amacıyla kurulan Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi’ndeki hemen hemen bütün fakültelerin Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerini üstlenmiş durumda. Yüksek lisans ve doktora programı veren Enstitü aynı zamanda bütün öğrenci ve araştırmacılara açık uzman kütüphanesiyle yakın tarihimize ışık tutuyor.

     Üniversitemizin bünyesinde çalışmalarını sadece Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi alanında yürüten bir enstitü var. 1973 yılında Atatürk Devrimleri Araştırma Enstitüsü adıyla kurulan bu birim 1983 yılında bugünkü adını yani Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nü aldı.

     Enstitünün, üniversite gençliğine Atatürk’ü ve inkılaplarını tanıtacak bir kurum oluşturulmasını isteyen Ord. Prof. Dr. Ekrem Şerif Egeli’nin önerisiyle kurulduğunu söyleyebiliriz. Dönemin rektörü Ekrem Şerif Egeli’nin 1968 yılında Üniversite Senatosu’na sunduğu bu öneri, kurulan komisyonun çalışmalarının uzaması nedeniyle ne yazık ki o yıl hayata geçemedi. Prof. Dr. Fikret Saatçi, 1970 yılında konuyu yeniden Üniversite Senatosu gündemine aldırdı. Senato, çalışmaları yürütmesi için yeni bir komisyon seçti ve komisyonun çalışmalarının sona ermesiyle, İstanbul Üniversitesi Atatürk Devrimleri Araştırma Enstitüsü kurulmuş oldu. Enstitünün kuruluş tarihi 21 Nisan 1971’dir.

     Enstitünün çalışmalarından bazıları

     İstanbul Üniversitesi Atatürk Devrimleri Araştırma Enstitüsü’nün sayısız çalışmalarından en önemlileri sırasıyla şunlar oldu:

     1- Enstitü, 10 – 14 Aralık 1973 tarihlerinde Atatürk Devrimleri I. Milletlerarası Sempozyumu’nu düzenlemiştir. Bu sempozyumdaki bildiriler 1975 yılında Enstitünün beşinci yayını olarak “Atatürk Devrimleri “I. Milletlerarası Sempozyumu Bildirileri” adı altında yayınlanmıştır.

     2- 20 Mart 1974 tarihinde Enstitünün girişimiyle Rumelifeneri’nde 18.000 hektarlık alana Atatürk Ormanı adı verilmiştir.

   3- Türkiye’nin sanayileşmesine Atatürk’ün verdiği büyük önemi bilen Enstitü, 13 – 15 Kasım 1974 tarihleri arasında İstanbul’da bir Sanayi Sempozyumu toplamıştır.

     4- 21 – 25 Temmuz 1975 tarihlerinde Erzurum Kongresi’nin 56. yıldönümünde Erzurum’da halka açık konferanslar verilmiştir.

     5- 27 – 30 Ekim 1975 tarihlerinde Cumhuriyetimizin 52. yıldönümü dolayısıyla Antalya’da halka açık konferanslar vermiş ve bu konferanslar çok ilgi görmüştür.

     6- Halifeliğin kaldırılmasının 52. yılı nedeniyle 10 Mart 1976’da bilimsel bir toplantı, Sivas Kongresi’nin 57. yılı dolayısıyla 3 – 5 Ekim tarihleri arsında Sivas’ta ve Cumhuriyetin 53. yılı dolayısıyla 28 Ekim – 3 Kasım 1976 tarihleri arasında Kıbrıs Türk Federe Devleti’nde halka açık konferanslar düzenlemiştir.

     7- 7 Mart 1977 tarihinde Prof. Dr. Mustafa Aysan “Atatürk ve Ekonomi Politikası” adı altında bir konferans düzenlemiştir. Bu konferansın metni genişletilerek Enstitünün sekizinci yayını olarak 1980 yılında basılmıştır.

     8- Atatürk’ün büyük nutkunu okumasının 50. yıldönümünde Enstitünün önerisi üzerine Ankara’da Türk Tarih Kurumu ile ortaklaşa olarak 17 – 19 Ekim 1977 tarihleri arasında bir sempozyum düzenlemiştir.

     9- 21 Aralık 1978 tarihinde “Harf Devriminin 50. Yılı Sempozyumu” adıyla bilimsel bir toplantı düzenlenmiştir. Bu sempozyumun bildirileri “Harf İnkılabı Sempozyumu” adıyla 1983 yılında yayınlanmıştır.

     10- Atatürk’ün doğumunun 100. yılı dolayısıyla 11 – 15 Mayıs 1981 tarihlerinde “Atatürk Devrimleri II. Milletlerarası Sempozyumu” gerçekleştirilmiştir.

     Atatürk Devrimleri Araştırma Enstitüsü’nün yerine

     23 Mart 1983 tarihinde İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü bünyesinde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nün kurulmasıyla, Atatürk Devrimleri Araştırma Enstitüsü hukuken sona erdi. Yeni Enstitünün müdürü, eski Enstitünün son müdürü olan Prof. Dr. Yılmaz Altuğ oldu. Kuruluşundan kısa bir süre sonra Yılmaz Altuğ’un emekliliğini istemesi üzerine 16 Mayıs1983 tarihinde Enstitüye rektör yardımcısı Prof. Dr. Akın İlkin vekalet etmeye başlamıştır. Enstitüde Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak, Prof. Dr. Berke Vardar, Prof. Dr. Erol Cihan, Prof. Dr. Cemi Demiroğlu, üç ay gibi kısa bir süre de olsa Prof. Dr. Toktamış Ateş gibi isimler de müdür olarak görev yaptı. Halen Enstitünün müdürlüğünü Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak’ın kızı Prof. Dr. Yakut Irmak Özden yapmaktadır.

     Enstitü şu anda yüksek lisans ve doktora programı veriyor. Her iki programın da 20 öğrenci kontenjanı var. Enstitüye bağlı olarak 4 asistan, 4 öğretim üyesi ve 10’un üzerinde okutman çalışıyor. Bu öğretim üyeleri ve okutmanlar İstanbul Üniversitesi’ndeki hemen hemen bütün fakültelerin Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerini üstlenmiş durumda. Öğretim üyeleri aynı zamanda Harp Okullarına ve Harp Akademilerine de seminer ve konferanslara gidiyor.

     İstanbul Üniversitesi’nin ilk rektörlük binasındaki tarihi doku içinde çalışmalarını sürdüren Enstitünün aynı zamanda en az 6 bin kitaptan oluşan uzman bir kütüphanesi var.. Bu kütüphane bütün araştırmacılara ve öğrencilere açık. Burada diğer bütün üniversitelerde yapılan Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi konulu yüksek lisans ve doktora tezlerini de bulabilirsiniz.

     Enstitünün yayınları

     26 Kasım 2001 tarihinde Enstitünün yönetim kurulu, “Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları” adıyla bilimsel bir derginin yayınlanmasına başlama kararı aldı. Böylece Enstitünün kuruluşundan beri yayınlanmakta olan “Yıllık”ın yayın yaşamı sona erdi. Enstitünün öğretime başladığı 1985 – 1986 akademik yılının sonunda ilk sayısı yayınlanan Yıllık, Enstitünün çalışmalarını sergiliyor ve Atatürk ve Türk Devrim Tarihi alanındaki çalışmaları bilim çevrelerine ulaştırmayı amaç ediniyordu. Son sayısı 2001 yılında yayınlanan Yıllık, aradan geçen 15 yıllık süre içinde 9 sayı çıktı. Bunlardan beşinci sayı Prof. Dr. Berke Vardar’a, altıncı ve yedinci sayı ise Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak’a armağan edildi.

     Yıllıklarda toplam 311 yazı yayınlandı. Bunlardan 33’ü tören konuşmaları, 45’i bilimsel toplantılarda yapılan konuşma ya da bildiri metinleri, 49’uYükseköğretim Öğrenci Eğitim ve Yükseköğretim Kurumlarındaki Öğretim Elemanlarını Yetiştirme Oryantasyon Planı uyarınca verilen konferans metinleri, 121’i ise yıllık yazılarından oluşmaktadır.

     Enstitünün müdürü Prof. Dr. Yakut Irmak Özden, Yıllık’tan sonra yayınlamaya başladıkları “Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları” dergisini yılda iki kere olmak üzere süreli olarak yayınlayacaklarını söylüyor. Yakut Irmak Özden, 2002’de ilk iki sayısı, 2003 yılında ise üçüncü sayısı çıkan dergide yalnızca devrim tarihimizle ilgili yazıların olmayacağının, Atatürkçü düşünceyle bağlantılı, Tarih, Sosyoloji, İktisat, Hukuk, Edebiyat, Sanat Tarihi, Siyaset Bilimi gibi dallarda yapılan çalışmaların da yer almasını amaçladıklarının altını çiziyor.